Skip to main content

Archief van Cornelis Bellaar Spruyt

 Fonds
Identifier: UBA301

Scope and Contents

Het archief bevat een complete weerslag van de activiteiten van C. Bellaar Spruyt vanaf zijn studiejaren tot zijn overlijden. Het bevat onder andere documenten uit zijn studiejaren, zoals diploma's, bullen, notitieboekjes en correspondentie, documenten rond zijn functies van leraar aan gymnasium en hbs, aantekeningen en collegedictaten uit de periode van zijn hoogleraarschap (1877-1901), manuscripten van publicaties en redevoeringen, gedrukte artikelen uit tijdschriften en kranten, krantenknipsels (waaronder spotprenten), ingekomen brieven en concepten van uitgaande brieven en stukken betreffende Zuid-Afrika. Toegevoegd zijn enkele gedenkschriften bij zijn overlijden.

Dates

  • 1858-1901

Creator

Language of Materials

Nederlands en Latijn

Conditions Governing Access

Voor raadpleging is een bezoekers- of lenerspas van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam vereist.

Conditions Governing Use

Bij raadpleging is het Reglement voor de gebruikers van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam van toepassing. Reproductie en reproductierechtvergoedingen conform de Tarieven en Diensten Universiteit van Amsterdam.

Het materiaal wordt alleen ter inzage gegeven.

Biographical / Historical

Cornelis Bellaar Spruyt (Kockengen 1842 - Hilversum 1901) werd in 1858 ingeschreven als student in de filosofie aan de Universiteit Utrecht. Hij promoveerde in 1867 magna cum laude in de wiskunde en natuurwetenschappen bij de hoogleraar C.H.D. Buys Ballot op een proefschrift met de titel De electromotorische kracht van het element van Daniell bij verschillende temperaturen. Al tijdens zijn studie gaf hij les in de wis- en natuurkunde aan het gymnasium te Den Haag (1863-1866) en in de scheikunde en natuurlijke historie aan de hbs te Utrecht (1866-1877).

In 1871 publiceerde Spruyt enkele artikelen in De Gids tegen de empirische wijsgerige opvattingen van de Utrechtse hoogleraar Cornelis Willem Opzoomer. De polemiek die hieruit voortkwam trok de aandacht. Als gevolg hiervan werd Spruyt in 1877 aangesteld als hoogleraar in de wijsbegeerte, logica, metafysica en zielkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Op het gebied van de filosofie ontwikkelde Spruyt zich tot aanhanger van Immanuel Kant, wiens idee├źn hij in Nederland propageerde. Bellaar Spruyt publiceerde zelf weinig op het gebied van de filosofie. Pas na zijn overlijden werden op basis van zijn collegedictaten een tweetal werken op het gebied van de filosofie geschreven: Leerboek der formeele logica in 1903 en Geschiedenis der wijsbegeerte in 1905.

In artikelen, brochures en pamfletten verwoordde Bellaar Spruyt zijn politieke en maatschappelijke betrokkenheid, onder andere over vraagstukken waarover de gemoederen toentertijd verdeeld en verhit waren, zoals de inrichting van het lager en hoger onderwijs, de uitbreiding van het kiesrecht, de invoering van de persoonlijke dienstplicht en de politieke emancipatie van het katholieke volksdeel.

Als secretaris van de in 1881 opgerichte Nederlandsch Zuid-Afrikaansche Vereeniging ijverde hij in woord en geschrift voor de belangen van de Boeren in Transvaal en Oranje Vrijstaat in hun strijd tegen het Britse koloniale gezag. Binnen de vereniging was hij samen met zijn collega-hoogleraar J.H. Gunning de initiator van het Studiefonds, het Taalfonds en de Voorschotbank. Mede door toedoen van de vereniging konden de Boeren tijdens de oorlog van 1899-1902 op grote steun en sympathie rekenen onder de Nederlandse bevolking, zelfs in humanistische en socialistische kring. Om gezondheidsredenen legde hij in 1897 zijn functie als secretaris neer en werd hij benoemd tot erevoorzitter.

In 1888 kwam hij in opspraak vanwege zijn verzet tegen de verkiezing van de katholieke W.S.J. Waterschoot van der Gracht tot lid van de Gemeenteraad van Amsterdam. Zijn pamflet In geen geval een ultramontaan! Een woord aan de Protestantsche kiezers leidde tot een stroom van reacties. Hij was echter niet anti-katholiek maar wel tegen de ultramontanen, uit vrees voor versterking van de macht van Rome op het politieke leven in het zijns inziens protestantse Nederland.

Extent

1.3 meter

Abstract in Dutch

Cornelis Bellaar Spruyt werd in 1877 aangesteld als hoogleraar in de filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij ontwikkelde zich tot een aanhanger van Kant. Daarnaast toonde hij een sterke betrokkenheid bij zaken van nationaal belang, zoals uitbreiding van het kiesrecht en algemene dienstplicht. Als secretaris van de Nederlandsch Zuid-Afrikaansche Vereeniging zette hij zich in voor de Boeren in Zuid-Afrika. Het archief bevat een complete weerslag van de activiteiten van C. Bellaar Spruyt vanaf zijn studiejaren tot zijn overlijden, zowel wat betreft zijn studie, zijn hoogleraarschap als zijn politieke activiteiten.

Abstract in English

Cornelis Bellaar Spruyt was appointed professor of philosophy at the University of Amsterdam in 1877. He was an adherent of the philosophy of Immanuel Kant and expressed a strong interest in matters of national importance, such as the extension of the right to vote and compulsory military service. In his position as secretary of the Dutch South-African Association he labored for the South-African Boers. The archive reflects his activities very accurately and completely from the time he started studying until his death in 1901, with regard to his study and professorship as well as in his political activities.

Arrangement

Het archief is geordend op onderwerp en materiaalsoort.

Physical Location

Allard Pierson, Universiteit van Amsterdam

Other Finding Aids

Register op de handschriften en archieven, manuscript Historische Commissie van de Universiteit van Amsterdam.

Immediate Source of Acquisition

Het archief van C. Bellaar Spruyt werd in januari 1928 geschonken aan de Historische Commissie van de Universiteit van Amsterdam door zijn kinderen J.G. Bellaar Spruyt en M.E. Bellaar Spruyt, en zijn kleinzoon C. Bellaar Spruyt.

Appraisal

Aangezien Bellaar Spruyt weinig publiceerde op zijn eigen vakgebied, de filosofie, zijn de collegedictaten van groot belang om een beeld te krijgen van zijn overtuigingen. Daarnaast geven de stukken over Zuid-Afrika een goed beeld van de Nederlandse bemoeiingen met dat land.

Accruals

Het archief is volledig overgedragen. Er worden geen aanvullingen verwacht.

Related Materials

In de collectie universiteitsgeschiedenis van de Bijzondere Collecties bevinden zich knipsels rond de 'quaestie Spruyt', een conflict rond de verkiezing van een ultramontaan in de Gemeenteraad van Amsterdam, en een naar aanleiding daarvan uitgegeven spotschrift van J.F.M. Sterck, Het zogenaamde Spruitjeslied, beide afkomstig uit het archief van het Geschiedkundig Dispuutgezelschap C.L.I.O. . Daarnaast bevindt zich bij de Bijzondere Collecties een zevental brieven van de hand van C. Bellaar Spruyt uit de jaren 1890.

Separated Materials

In het Universiteitsmuseum Utrecht is een brief van Bellaar Spruyt aan de heer Prahl uit 1880 aanwezig.

Bibliography

  • C. Bellaar Spruyt, M. Honigh. Leerboek der formeele logica. Bewerkt naar de dictaten van wijlen Prof. Dr. C.B. Spruyt. Haarlem, 1903.
  • C. Bellaar Spruyt, Ph. Kohnstamm, J.D. van der Waals Jr.. Geschiedenis der wijsbegeerte. Naar de dictaten van wijlen Prof. C.B. Spruyt. Haarlem, 1905.
  • Prof. Dr. C. Bellaar Spruyt. In: Onze hoogleeraren. Portretten en biografie├źn. Rotterdam, 1898, p. 239.
  • J.H. Gunning. C. Bellaar Spruyt. In: De groene Amsterdammer 19-05-1901.
  • P.F. Jr. Prof. C. Bellaar Spruyt. In: De zondagsbode 14, nr. 27 (05-05-1901).
  • In memoriam. Cornelis Bellaar Spruyt. In: Amsterdamsche Studenten Almanak voor 1902. Amsterdam, 1901, p. 43-50.
  • A.G.C. van Duijl. Professor Spruyt. In: Zondagsblad van het Nieuws van den dag 01-03-1896.
  • Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam, 1632-1932, p. 11-12.

General

Stukken kunnen online worden aangevraagd bij de collectiebeheerder.

Processing Information

Het archief is kort na ontvangst geordend. Alle onderdelen zijn opgenomen in het register op de handschriften en archieven, samengesteld door de Historische Commissie van de Universiteit van Amsterdam tussen de jaren 1923 en 1940.

Title
Inventaris van het archief van Cornelis Bellaar Spruyt (1858-1901)
Author
M. van Roon
Date
2011
Description rules
International Standard for Archival Description - General
Language of description
Dutch; Flemish
Script of description
Latin
Language of description note
Nederlands

Repository Details

Part of the Allard Pierson Repository

Contact:
Oude Turfmarkt 127-129
Amsterdam 1012 GC Nederland